Niet !!

Er zijn talen waarin de naam van de mensen die die taal spreken ‘de mensen’ betekent. Mensen die andere talen spraken hoorden er niet bij. De oude Grieken hadden het over Barbaren, een woord dat rechtstreeks verwijst naar het zogenaamde brabbeltaaltje van degenen die iets anders dan Grieks spraken. Dit voorbeeld komt veilig uit het verleden, maar helaas is deze manier van denken nog lang niet voorbij.

Over oude Grieken gesproken, de stoïcijnen begonnen hun school in Athene rond driehonderd jaar voor onze jaartelling, en gingen ervan uit dat elk levend wezen in eerste instantie uit was op zelfbehoud. Daarmee is niets mis, vonden ze. Als je jezelf verwaarloost benadeel je niet alleen jezelf, ook voor anderen kun je niets betekenen. Maar echt goed leven betekende voor de stoïcijnen: ook goed voor anderen zijn, want ze zagen geen tegenstelling tussen eigenbelang en algemeen belang. Uiteindelijk kun je alles wat leeft (zij zeiden zelfs: de hele kosmos) betrekken in je cirkels van wat je als eigen ervaart. Het ik wordt dus een wij, maar dan wel een wij dat alles en iedereen omvat.

Dat is allemaal heel mooi, maar het staat ver af van de realiteit. De wereld staat bol van hebzucht en egoïsme. Het economische systeem dat dat stimuleert is natuurlijk het kapitalisme, en dat zou ik evenals vele anderen graag zien verdwijnen, maar dat zal niet lukken zonder dat genoeg mensen dat willen en ook bereid zijn daar moeite voor te doen. Slechts weinigen kunnen het opbrengen een flinke stap terug te doen in welvaart en gemak. Dan is het 'handig' om te kunnen denken dat de groep waar jij bij hoort de echte mensen zijn, en de rest, tja, die zijn anders, die zijn minder. Die kun je helpen, anders is het toch wel zielig, en dan voel je je toch wel schuldig, je wilt best hun leed verminderen maar ze horen niet bij jouw 'wij'.

En dan zijn er ook nog groepen die het helemaal verbruid hebben. Die worden gezien als de vijand. Daarover wordt gezegd 'dat zijn geen mensen'. Het zijn monsters, daarmee 'mag' je dus doen wat je wilt. En blijkbaar is 'doen wat je wilt' vaak van alles dat het daglicht niet kan verdragen. De monstertheorie kan gebaseerd zijn op pure waanideeën, complottheorieën in feite, zoals het antisemitisme en het racisme, vele vormen van vrouwenhaat. En ook, na veel ellende, kan het gebaseerd zijn op wraak. Kijk wat er in Gaza gebeurt, het wordt goedgepraat met een verhaal over wraak, en dan vooral wraak bij voorbaat, gewoon omdat de wij-mensen denken dat de kans groot is dat ze (de kinderen van de vijand) later iets terroristisch zullen doen.

Eergisteren las ik een bericht over de slechte behandeling en martelingen die veel opgepakte nsb'ers en anderen die fout waren geweest in de oorlog in de strafkampen ten deel vielen.

'Dat er in de interneringskampen geweld werd gebruikt door bewakers was al bekend, maar de schaal waarop dit gebeurde komt nu pas aan het licht. (…) Het ontdekte materiaal (laat) zien hoe wijdverspreid het geweld was en dat het op dagelijkse basis plaatsvond. Ook geven de details van de verhoren weer dat het geweld bedoeld was om te "vernederen" en "ontmenselijken".' (NOS 5 mei 2026)

Ook vanuit radicaallinkse hoek heb ik meer dan eens horen zeggen: 'fascisten, dat zijn geen mensen'. Nee? Wat zijn het dan wel? En al was het zo, is dan wél elke vorm van wraak en geweld gerechtvaardigd? Het 'geen mensen-argument' gaat al helemaal niet meer op als je wij-gevoel zich heeft uitgebreid naar (andere) dieren en de rest van de natuur.

'Nou, met fascisten hoef je toch geen medelijden te hebben?' Zeg ik dat dan? Het gaat niet om medelijden, het gaat erom zelf niet mee te doen aan wraak, haat, geweld en andere ellende, want daarmee ondergraaf je je eigen ideeën over een mooiere wereld.

Mijn vader, die in de meidagen van 1945 gemeentecommandant van de binnenlandse strijdkrachten was van een aantal dorpen in Friesland, was erg tegen het kaalscheren van zogenaamde 'moffenmeiden'. En tegen andere wraakacties. Dat vind ik net zo indrukwekkend als de dingen die hij deed in het verzet, waarvan ik overigens nog steeds geen helder beeld heb, omdat hij zichzelf daarin helemaal niet bijzonder vond en hij er weinig over vertelde.

Na zijn dood vonden we bij het opruimen talloze aantekeningen uit die tijd, aan het eind van de oorlog (daarvóór waren aantekeningen natuurlijk te gevaarlijk). Hij bleek ook de kleinste kladjes bewaard te hebben. Dat hij er inderdaad een stokje voor gestoken had dat meiden die met een Duitser hadden aangepapt kaalgeschoren werden blijkt uit zijn commentaar bij een voorstel daarover. 'Niet!!' stond erbij.

Niet bijdragen aan haat, geweld en wraak, dat is een van de meest waardevolle dingen die we kunnen doen.