Femke Halsema contra Amsterdamse Ombudsman

In de NRC van 8/9 november 2025 wordt gewag gemaakt van een controverse tussen burgemeester Halsema en de ombudsman, allebei van Amsterdam. Halsema zou een rapport van de ombudsman zo slecht vinden dat ze publicatie wilde tegenhouden. Dit rapport “Melden met Vertrouwen” is kritisch over het functioneren van de ambtelijke afdeling Bureau Integriteit, waar Halsema verantwoordelijk voor is. Als zij publicatie daadwerkelijk heeft willen voorkomen, dan is dat niet zo netjes. Fout eigenlijk. Bestuurders moeten instanties die verondersteld worden onafhankelijk te zijn de ruimte geven hun opinie kenbaar te maken. Dergelijke instanties zijn er nou juist om in vrijheid de autoriteiten te bewaken. Halsema had het rapport gewoon moeten laten verschijnen. En dan had ze er vervolgens gehakt van kunnen maken. Want het is een slecht rapport. Het deugt niet. Overigens is het enkele dagen later dan de bedoeling was ‘ongeschonden’ toch gepubliceerd. Femke Halsema is kennelijk geen echte dictator.

feiten?

“Melden met Vertrouwen” gaat over ongewenst gedrag, zoals pesten, discriminatie en intimidatie, in het ambtelijk apparaat van Amsterdam, met 22.000 mensen in dienst. Het gaat vooral over het aparte Bureau Integriteit waar misstanden over de ‘sociale veiligheid’ kunnen worden aangekaart. Wie het rapport leest dreigt al snel te verdwalen in de bureaucratische krochten van de gemeente. Zeventig pagina’s over procedures, vertrouwenspersonen en codes rond ongewenst gedrag en de verwachtingen, ervaringen, signalen, meldingen en klachten die daarbij een rol spelen. Feiten terzake? Nou niet zo veel. Op pagina 57 stelt de ombudsman:

“In een feitelijke benadering kunnen contexten en belevingen uit het oog raken, op zoek naar één waarheid, terwijl er mogelijk meerdere waarheden naast elkaar kunnen bestaan die allemaal even geldig kunnen zijn.”

Het rapport koerst daarom meer op ‘gevoelens, ervaringen en indrukken’. Verschillende medewerkers “voelden” zich tijdens gesprekken bij Bureau Integriteit “als verdachte of zelfs als dader behandeld” (pag 54) De sfeer werd “regelmatig als intimiderend ervaren. Zij voelden zich niet zozeer gehoord, maar eerder verhoord”. “(…) waardoor het gesprek als sturend en dwingend werd ervaren. De indruk werd gewekt dat er naar een specifieke uitkomst werd gewerkt.” (pag 54) En: “Hoewel stevige vragen noodzakelijk kunnen zijn voor een zorgvuldig onderzoek, blijkt dat de aanpak gevoelens van intimidatie en wantrouwen te creëren voor betrokkenen in dat proces. (pag 57)

verregaande conclusies

Gevoelens, ervaringen, indrukken. Of het allemaal klopt? Gaat het om feiten? Dat is niet uitgezocht. Een typische woke manier van werken waarbij de klager kennelijk altijd moet worden geloofd. Het staat de ombudsman niet in de weg om verregaande conclusies te trekken. Ombudsman Munish Ramlal:

“De huidige werkwijze blijkt een bron te zijn van klachten, verdriet en teleurstelling. Ondanks dat dit al jaren speelt, vinden ambtenaren het heel lastig om dit te noemen, uit angst en het idee alleen te staan.”

“De talloze meldingen over discriminatie, racisme (seksuele) intimidatie en de meldingen die betrekking hebben op leiderschap vragen om een transparantere en meer empathische aanpak. Het verbeteren van communicatie, het bieden van de juiste zorg en het serieus nemen van deze meldingen, ook wanneer geen harde feiten kunnen worden vastgesteld, zijn belangrijke stappen om het vertrouwen van medewerkers en inwoners in de gemeente te herstellen.” (pag 67)

Talloze meldingen – ook wanneer geen harde feiten kunnen worden vastgesteld. Tsja…

de cijfers

Dan is er ook nog de kwantitatieve onderbouwing. Die talloze meldingen bij Bureau Integriteit dat waren de afgelopen zeven jaar (2018 t/m 2024) 1046 meldingen van integriteitsschending (inclusief fraude, diefstal, e.d.). Daarvan hadden er 445 betrekking op ongewenst gedrag (pesten, e.d.). Dat aantal was wél sterk toegenomen, van 18 in het eerste jaar naar 180 in 2024. (pag 24) Die meldingen zijn niet nagetrokken, het ging de ombudsman om patronen en structuren. Wel heeft hij gesprekken gevoerd met 82 melders en daarvan 8 zaken ‘uitgediept’, whatever that may be. Dat mag toch wel wat mager genoemd worden als het gaat om “talloze meldingen” over “een bron van klachten, verdriet en teleurstelling”.

aanbevelingen

Het is de vraag of de Aanbevelingen van de Ombudsman Metropool Amsterdam wel serieus kunnen worden genomen. Die aanbevelingen komen neer op het vervangen of misschien wel onderschikken van Bureau Integriteit aan Externe Deskundigen en een Extern Meldpunt. Gezien alle gedoe is dat wellicht verstandig. Eén aanbeveling lijkt zeker nuttig en dat is het instellen van een gemeentelijke Commissie Integriteit. Die kan dan mooi de relatie met deze ombudsman onderzoeken. Dat heeft Femke Halsema al aangekondigd: “Wat mij betreft staat het instituut ombudsman niet ter discussie.” Maar er is twijfel “over de toekomstige samenwerking” met déze ombudsman. En dat kan ik me voorstellen.