Trien de Haan, een revolutionaire vrouw

Op 12 april jongstleden werd op de begraafplaats Westerveld herdacht dat 84 jaar geleden zeven socialisten vielen onder een salvo van een Duits vuurpeloton in kamp Amersfoort. Het ging om de revolutionaire socialist Henk Sneevliet en zes van zijn kameraden. Op het gedenkteken in Westerveld staan de namen van in totaal tien mannen. Zij werden door de Duitse bezetter in het voorjaar van 1942 ter dood veroordeeld en uiteindelijk geëxecuteerd. Deze tien mannen vormden de leiding van een verzetsgroep, die na de Duitse invasie van 10 mei 1940 ‘ondergronds’ was gegaan als het Marx-Lenin-Luxemburg Front (MLL-Front). Het waren strijders rond Henk Sneevliet, die voor de oorlog nog in de Tweede Kamer had gezeten voor de Revolutionair Socialistische Arbeiders Partij (RSAP). Zaten er alleen maar mannen in de leiding van het MLL Front?

Ravensbrück

Tijdens de herdenking werd een brief voorgelezen van Trien de Haan (1891 – 1986) met als motto ‘Kom vrouwen, aangepakt!’. Trien maakte deel uit van de leiding van het MLL Front. Zij werd net als de mannen in het voorjaar van 1942 opgepakt. Andere MLL-vrouwen die gearresteerd werden, waren Mien Sneevliet, Jeltje Witteveen en Jannie Schriefer. In tegenstelling tot hun mannen werden zij niet ter dood veroordeeld. In het begin van de oorlog schoten de Duitsers uit een merkwaardig soort ridderlijkheid geen vrouwen dood. Dat zou niet veel later wel anders worden… Deze vrouwen werden samen met communisten en Jodinnen afgevoerd naar het vrouwenkamp Ravensbrück. Dat was een werkkamp waar de vrouwen als slaven werden behandeld en mishandeld. Van de 300 Nederlandse vrouwen die daar terecht kwamen, waren er in 1944 nog slechts 100 in leven. Er was bijvoorbeeld een ‘gaswagen’. Als die een onderhoudsbeurt kreeg, werden de vrouwen ‘toch maar’ gemitrailleerd. Trien deed werk op de naaiafdeling, raakte ook uitgeput en verzwakt, maar overleefde wonderwel tot zij ontzet werd door het Zweedse Rode Kruis.

De NAS Vrouwenbond

De lotgevallen van Trien de Haan zijn uitgebreid opgetekend in een uitstekende biografie van de hand van Bart Lankester.(*) Hij beschrijft haar leven van geboorte in 1891 tot overlijden in 1986. Hij laat zien hoe ze opgroeit in West Friesland in het gezin van een arme boerenknecht. Ze ziet met eigen ogen hoe de arbeiders in haar omgeving worden uitgebuit. Ze begrijpt dat die in opstand komen, al dan niet aangevuurd door de socialist Domela Nieuwenhuis. Als ze kennis maakt met de vakbondsman en revolutionair Henk Sneevliet, dan is ze definitief gewonnen voor de linkse beweging. Ze wordt lid van de Revolutionair Socialistische Partij (RSP) en later de RSAP. Ze doet mee aan partij- en vakbondscursussen en schrijft, met alleen lagere school(!), vele artikelen voor de bladen van de RSP, RSAP en het Nationaal Arbeids Secretariaat (NAS). In 1929 richt Trien samen met Henk Sneevliet de NAS Vrouwenbond op. Een organisatie die zich richt op de emancipatie van de vrouw én op de behartiging van vrouwenvakbondsbelangen, zoals recht op werk en gelijke beloning, én op omverwerping van het vrouwen en mannen onderdrukkende kapitalisme. Trien doet ook steeds een beroep op vrouwen als moeders om hun kinderen op te voeden in een geest van strijd voor de vrijheid.

NVSH en PSP

Na de oorlog heeft Trien de Haan niet meer de kracht en energie van daarvoor. Ze wordt in 1945 ook al een dagje ouder. Ze blijft wel politiek en sociaal betrokken. Ze zet zich in voor het Rutgershuis en de opvolger daarvan, de Nederlandse Vereniging voor Seksuele Hervorming (NVSH). Later is ze actief voor de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP). Bij de gemeenteraadsverkiezingen in Hoorn van 1962 trad ze nog op als lijstduwer van de plaatselijke PSP. Ze bleef tot op hoge leeftijd de maatschappelijke en politieke ontwikkelingen volgen en becommentariëren. Volkomen terecht werd Trien de Haan dit jaar bij het monument voor haar kameraden op Westerveld mede herdacht.

(*) Bart Lankester - Kom vrouwen, aangepakt! De revolutie van socialiste Trien de Haan; Amsterdam 2017