Terug naar hoofdinhoud
  • 02 april 2026

Kamp Amersfoort

Arthur Graaff

Ik was in Kamp Amersfoort, met een Duitse journalist die een boek over antifascisten maakt en mij als Nederlands voorbeeld had uitverkoren. Hij keek er van op, dat wij zoveel met de oorlog hadden: kampen,  maximale Jodenvervolging, stakingen tegen Jodenvervolging, enorme onderduik met Europees recordaantal, etc etc etc. 

Maar wat ik hem bespaarde was het gedoe rond Armando, voor het laatst in 2019. De schilder-schrijver was puber tijdens de oorlog, wonend bij het kamp, gefascineerd geraakt door de nazi's, en helemaal door de SS'ers. Hij publiceerde in 1967 het boek 'De SS'ers', samen met schrijver Hans Sleutelaar - beiden zijn al gestorven. Het is een interviewboek waarin acht NL-SS'ers eens lekker 'leeglopen' over wat zij nu vonden en dachten. De schrijvers voegden daar echter niets aan toe - geen correctie van fouten, geen relativering, geen onderzoek. Wel verontschuldigingen van en bewondering voor de Waffen-SS.
Citaatje van één van de geïnterviewden:
 
"Ze spreken wel over een minderwaardig ras, maar daar ben ik het niet mee eens. Ik ben geen antisemiet. Ik zie de Joden niet als een minderwaardig ras. Ik  zie ook een neger niet als een minderwaardig ras. Als een ander ras. Begrijpt u wel? Nogmaals, ik heb er helemaal geen belang bij dat een van mijn dochters met een Jood trouwt of met een neger. Of met welke kleurling dan ook. Maar daarom haat ik die mensen niet. Die gun ik ook een leven."
Dus zet je maar schrap: niemand van de acht wist ook maar iets van de Jodenmoord, geen van hen had zelf ooit iemand vermoord, 'negers' deugden niet - de term komt 21 x in het boek voor, 'Joden' deugden misschien wel maar eigenlijk... -de term staat 165 x in het boek, maar 'holocaust'... 2x, etc etc - ik vergroot het uit - maar niet deze cijfers, die voor zichzelf spreken. 
 
Het boek veroorzaakte een grote rel in 1966 en 1967, tot en met een kort geding van Arm en Sleut tegen de Volkskrant die te negatief over hun boek zou hebben geschreven. Ze verloren. Het boek beleefde nog een - volkomen ongewijzigde - herdruk in 2012, inclusief foute aantallen NL-vrijwlligers in de SS (uit Letland waren het er namelijk meer). Joost de Vries, adjunct-hoofdredacteur van De Groene, schreef er een voorwoord voor. Ook hij wuift de eventuele bezwaren van sommige groepen betrokkenen weg.
 
Van mij zaten twee achterooms in het kamp - één van hen werd in Dachau vermoord vlak voor de bevrijding. Ik heb hun bestaan pas ontdekt rond 2010, toen ik hoofdredacteur was van de website Nieuws-wo2. In 2019 wilde directrice Wilemien Meershoek van het kamp daar een herdenkingsavond voor Armando. Dat schoot me in het verkeerde keelgat, ook omdat de initiatiefnemer en eerste directeur van het kamp Cees Biezeveld zich nogal negatief over hem had uitgelaten.
 
Als woordvoerder van de Bond van Antifascisten protesteerde ik, samen met drie andere clubjes. Ook sprak ik wethouder Koser Kaya en heb ingesproken bij de gemeenteraad. Nou, dat hebben we geweten! Niemand minder dan heethoofd Tommy Wieringa foeterde in een column op 27 april 2019 in de NRC tegen mij als woordvoerder: 'Onder aanvoering van de van de even fanatieke als slecht geïnformeerde antifascist Arthur Graaff...'.
 
In diezelfde NRC schreef Herman Vuijsje, 'onafhankelijk socioloog, journalist en editor', en bovendien Joods, drie weken later:
'Kan op een plek als Kamp Amersfoort iemand worden geëerd die getuigde van sympathie voor een SS'er? Zeker zo lang er nog mensen leven die daar familieleden hebben verloren, lijkt dat me niet vanzelfsprekend.'
Hij veroordeelde onze bezwaren dus niet. 
Ook literatuurwetenschapper Egbert Pols  bekritiseert de column van Wieringa:
'Wieringa vergelijkt appels met peren en citroenen. Allereerst omdat een voormalig concentratiekamp een geheel andere symbolische waarde heeft dan een debatcentrum of een universiteit.' 
Ook wijst Pols de protesten van hoogleraar Neerlandistiek Wiljan van den Akker ('even onprecies als autoritair') af. 
 
Lachen was het bij de presentatie van het boek 'Maar ik ben  geen schooier' over een collaborerende arts van kamp Amersfoort in januari 2023. Uitgever Gerton van Boom maakte mij er grijnzend op attent, dat mijn komst enige ophef bij de directeur en medewerkers had veroorzaakt... Toen ik die heer trachtte aan te spreken, vluchtte hij zelfs naar de wc's... Tsja. 
 
Het kamp ziet er nu prima uit met zijn grote nieuwe appèlplaats met zwart grind, daaronder de even grote expositiekelder.

Meer bijdragen van deze auteur

  • Meer lezen van Arthur Graaff op Krapuul.nl