Verleden

Meteen moest ik aan Lucebert denken. De dichter/schilder/tekenaar waarvan bij het schrijven van diens biografie ineens een kwalijke periode aan het licht kwam. Niet een beetje kwalijk, maar fout, fout in de oorlog, een nazistische periode. En daar had hij nooit iets over verteld.

Zeg trouwens ‘loetsjebert’ niet ‘lusebèr’ of zoiets.

Je kon in de gedichten van Lucebert altijd onversneden linkse gedachten vinden, maar omdat er ook veel kryptische zinnen te vinden zijn kwam er ineens een waas over de teksten te liggen, zit er door de verborgen gehouden tienerperiode een luchtje aan of niet? In elk geval kon ik het werk niet meer onbevangen lezen en zien. Pas door de biografie en allerlei analyses te lezen kwam er weer lucht, ja mensen kunnen grondig van ideeën veranderen.

Ik moest aan het geval Lucebert denken door het geval Donald Pols. Ineens komt aan het licht dat hij op de leeftijd waarop Lucebert fout was ook fout was, als voorman van het ‘Afrikaner studente front’. Pro apartheid. Terwijl Lucebert nooit iets verteld heeft over het verleden, neemt Donald nu wel de passende woorden in de mond. Walging. Hele foute standpunten.

Bij hoe het in de pers komt vallen termen waar ik wat kanttekeningen bij wil maken. Opbiechten – de term verwijst naar een heel raar katholiek gebruik (dat is dubbelop: ‘raar’ en ‘katholiek’) maar los daarvan, had Lucebert het op moeten biechten en heeft Donald het nu wel opgebiecht? Zijn ‘pijnlijke verleden’? Ook zo’n term. Als je een gebouw bouwt en je maakt een constructiefout maar bouwt daarna gewoon door, dan blijft die fout er altijd inzitten. Maar het bouwen van een persoon gaat heel anders. Het zou heel gek zijn als je nooit iets doms zou hebben gedaan of gedacht, maar als het goed is heb je ervan geleerd. En dan zit het niet meer in de persoon. Hoeft het ook niet opgebiecht te worden en het is misschien jammer dat er in het verleden dommmigheden waren, maar pijnlijk zou het alleen zijn als er iets van de dommigheid of slechtheid of foutheid overgebleven zou zijn.

Er komt nog iets bij. Opvoeden komt nogal eens neer op africhten: de kinderen moeten het gedachtegoed van de ouders overnemen. Dat lukt nogal vaak, dan hebben kinderen of voormalige kinderen toevallig dezelfde religie als de ouders, zijn ze rechts zoals hun ouders of eten ze zoals ze thuis altijd aten. De opvoeding is geslaagd als zoiets als het apartheidsdenken overgenomen is. Maar gelukkig kunnen mensen erachter komen dat er meer is op de wereld en dat je overal over na kunt denken. Dat je altijd verder kunt bouwen aan je persoon, dat er wel een verleden was maar dat dat in het heden inhoudelijk helemaal uit je persoon verwijderd kan zijn.

Gelukkig maar. Anders zaten we nog eeuwig met zich voortplantend apartheidsdenken, katholicisme, protestantisme en andere, nieuwe complottheorieën.