Wappiekapitaal

‘Wappie’ is eigenlijk wel een makkelijk woord voor mensen die in mallotige dingen geloven, zoals dat de aarde plat is. Wat aantoonbaar al een paar duizend jaren geleden ontzenuwd is. Het woord ‘wappie’ schijnt al een jaar of dertig oud te zijn, maar ik hoorde het pas veel recenter opduiken. Bij gezondheidszaken kan je het ook over ‘kwakdenkers’ hebben. En over ‘complotdenkers’ als de wappies denken of vrezen dat ergens ‘men’ iets met ze uit wil spoken.

In alle gevallen gaat het over denkbeelden die uit de lucht gegrepen zijn, zomaar eventjes bedacht omdat, ja omdat wat? Omdat ze iets verklaren waarvoor de wappies blijkbaar een verklaring behoeven? Of omdat ze lieden de schuld geven van iets waar je last van hebt? Of omdat ze allerlei wantrouwen voeden?

Bij de atletiektraining vroeg iemand hoe het ging en ik antwoordde dat ik nog aan het opbouwen was omdat ik deze winter twee keer ziek was geweest ondanks de vaccinaties. ‘Dankzij!’ zei hij. Dat is zó dom dat het wel een kwart seconde duurde voor ik het snapte. Terwijl hij oud genoeg was om nog te weten hoe polio iemand aan kon tasten. Waar is polio nu? Verdwenen door vaccinatie. En hij was oud genoeg om nog te weten dat mazelen tot sterfgevallen kon leiden. Waar zijn die sterfgevallen nu? Verdwenen door vaccinatie. Althans in de rijke streken.

Er is net een onderzoek gepubliceerd waarin sterfgevallen door corona werden vergeleken tussen staten van de VS die vooral republikeins zijn en staten met vooral democraten. Vóórdat de coronavaccins er waren was er vergelijkbare sterfte in al die staten, vanaf de vaccinatie meer sterfte bij republikeinen. Want laatstgenoemden zijn vaker wappies, kwakdenkers. Vilein zou je kunnen zeggen dat het natuurlijke selectie in de praktijk was. Goedgelovigheid leidt tot de dood.

Je zou je kunnen afvragen hoe het mogelijk is dat mensen zo makkelijk dingen bedenken en in dingen geloven waarvan je met een beetje nadenken kunt zien dat ze ontzenuwd moeten worden. Daar zijn twee antwoorden op. Het ene antwoord is lang, gaat over kennistheorie, exactere filosofie dus, en dat verhaal ga ik nu niet geven. Want ik heb er al een boek over geschreven (‘Modellisme – over skepticisme en de productiviteit van het denken’). Het andere antwoord is dat het niet zo vreemd is dat wappie-ideeën steeds weer opduiken, want het bulkt overal van de wappiedenkstelsels. Alle religies zijn namelijk precies zo ingericht. Bedenk iets, geloof erin en negeer alle mogelijke ontzenuwingen. Astrologie idem. Spiritualiteit idem.

Er is nog een wappietheorie die je zelden of eigenlijk nooit zo hoort noemen: kapitalisme. Je hebt ontzaglijk weinig simpele rekenvermogens nodig om het idee te kunnen ontzenuwen dat economische groei eeuwig mogelijk is. Een oneindig economisch proces is op een eindige planeet gewoon onmogelijk. Maar dat hoor je degenen niet zeggen die er profijt van hebben, die er belang bij hebben dat het geloofd wordt. De duivel schijt altijd op de grote hoop, maar degenen die een grote hoop hebben vertellen niet dat de duivel niet bestaat. Ze komen met een heel verhaal over investeringen, beleggen, rente, durfkapitalisten, beursgang, obligaties enzovoort enzovoort. Waarmee effectief verhuld wordt dat kapitalisme een wappiestelsel is.