Herinneringen en verwachtingen

Als je 'een dagje' ouder wordt, ligt er steeds meer tijd achter je dan voor je. Meer herinneringen dan verwachtingen. De eerste kunnen ten opzichte van de toenmalige werkelijkheid vertekend zijn, de tweede kunnen achteraf niet (geheel) haalbaar blijken te zijn. Ook als herinneringen of verwachtingen wetenschappelijk te boek staan, kan zowel geschiedschrijving als voorspelling zich niet onttrekken aan al of niet bewuste politieke selectie. Een waarschuwing dus. De leeftijd zal onvermijdelijk meer terugblik oproepen dan vooruitzicht, de opgedane ervaringen zullen meer of minder bewust verwerkt zijn.

Met deze overpeinzing kwam ik, binnenkort 89 jaar, in gesprek met een bevriende buurjongen, 17 jaar. Van zijn vader had hij gehoord over mijn betrokkenheid bij de veertiendaagse, digitale publicatie van "webzine Solidariteit"en vroeg zich af waarom ik dat nog steeds deed - als je gepensioneerd bent, hoef je toch niet meer te werken.

Koesteren

Mijn buurjongen stelde me in wezen een gewetensvraag - 'waarom doe je dat eigenlijk'. Een vraag die me opvallend genoeg een paar dagen eerder niet was gesteld tijdens een interview in het kader van een wetenschappelijk onderzoek naar de gezondheid en leefsituatie van mensen vanaf 55 jaar. Sinds 1991 georganiseerd vanuit de Vrije Universiteit van Amsterdam, waaraan ik al jaren deelneem. Onder de noemer van activiteiten die zich richten op hobby-verenigingen, liefdadigheidsorganisaties en sportactiviteiten nam ik enige ruimte voor een kritisch commentaar.

Maar ook na mijn kritiek op de gepleegde selectie, kreeg ik niet de indruk dat het enig gevolg zou hebben. Elke twee jaar komen de vraag en mijn antwoord terug. Uiteindelijk oefen ik geduld en rest mij niet meer dan mijn activiteiten, inclusief die voor Konfrontatie, als een 'hobby vol liefdadigheid' op te voeren. Nou en? De betekenis van deze levensles is er niet minder om: koester je verwachtingen, bespreek ze en voer ze uit.

Deeltijd werk en studie

Na enige aarzeling kies ik ervoor enkele persoonlijke herinneringen/ervaringen te verbinden aan verwachtingen die gepraktiseerd worden. Een keuze die zal laten zien dat verwachtingen beperkt georganiseerd worden en dat bestaande mogelijkheden met steun van bijvoorbeeld collega's gepakt worden. Pas achteraf blijkt dan dat verwachtingen gehonoreerd worden. Ik beperk me tot de tijd vóór maart 1983, de komst van Solidariteit, blad voor een strijdbare vakbeweging. (1)

** Opgegroeid in Den Haag en na daar de Academie van Lichamelijke Opvoeding gevolgd te hebben, wilde ik naar de Universiteit van Amsterdam om naast mijn 'deeltijd werk' onderwijspsychologie te studeren. Ik vond in 1962 werk bij de gloednieuwe Amstelveense Technische School (ATS) met een gymnastieklokaal dat ik ten dele zelf kon inrichten en ging in Amsterdam wonen.

** Deze ATS bereidde in drie/vier jaar jongens voor om te werken bij met name Schiphol en daaraan verbonden bedrijven. Het waren de jaren zestig met veel ruimte voor maatschappijkritisch onderwijs, ook onder invloed van de aanstormende Mammoetwet (1968). Vakbondslidmaatschap was min of meer vanzelfsprekend, maar beperkte zich tot de ATS en de Amsterdamse afdeling van de onderwijsvakbond, aangesloten bij de FNV.

** Na een blijvende blessure (nekwervels) boden collega's mij in 1967, met instemming van de directie, de gelegenheid coördinator te worden van de vijf/zes eerste klassen bij de invoering van de kersverse studielessen: 'hoe leren te leren' en vooral ook 'hoe leren te leven' (later het thema van mijn scriptie bij de voltooiing van het kandidaatsexamen, waar toen zo'n vier jaar voor stond).

Proloog en Popa

Een collega van de ATS, oud acteur, bracht mij in contact met toneelwerkgroep Proloog in Eindhoven dat met name in de jaren zeventig een discussieprogramma introduceerde in jongeren- en vormingscentra waar de KWJ een rol speelde: Kritische/Katholieke Werkende Jongeren. (2) Mijn taak: informatie verschaffen aan betrokken acteurs en actrices en de gevoerde discussies evalueren.

Inmiddels (1973) was ik na een pittig (nog niet afgestudeerd!) sollicitatiegesprek als docent aangenomen bij de toenmalige Sociale Academie Karthuizersplantsoen, midden in de Jordaan/Amsterdam. Met name bij de "parttime opleiding personeelswerk" (PoPa) die onder meer door vakbondsbestuurders één avond in de week en op de zaterdagmorgen gevolgd werd.

Ik heb daar gewerkt tot de PoPa in 1989 werd opgeheven. In eerste instantie begeleidde ik vooral de discussie in de groep van ongeveer twintig mannen en vrouwen over het zogenoemde 'praktijkpaper', Elke 'les' lichtte een student zijn of haar praktijkervaring toe: om welke praktijk ging het, hoe strak in de hiërarchie en in welke verhouding met het personeel. Daarna volgde een discussie, afgerond met een samenvatting door de betrokken student.

Na ongeveer een jaar en met mijn opgebouwde ervaring als docent in de centra voor vakbondsscholing richtte ik mij meer en meer op de sociale geschiedenis van de vakbeweging, haar verhouding tot ondernemers en overheid en het 'bedrijvenwerk'.

De Popa werd steeds meer als een linkse opleiding gezien en stuitte op toenemende kritiek van de oprichters, waaronder Ford Amsterdam en de toenmalige Hoogovens. Zie: POPA. Het einde! en Reünie 3 juni 1989.

Na nauw betrokken te zijn bij de oprichting van het blad (1983) en webzine (2005) Solidariteit en later als lid van de redactie, ging ik in 2002 met pensioen.

Geen vanzelfsprekendheid

Terugkijkend naar 'een dagje ouder' heb ik mijn uiterste best gedaan de herinneringen zo min mogelijk te laten besmetten door een ideologische vertekening. Aan de ene kant gemakkelijk: de herinneringen waren sowieso 'politiek', aan de andere kant was mede daardoor 'afstandelijkheid' moeilijk, ook omdat mijn opvattingen niet principieel gewijzigd zijn, overigens ter linkerzijde niet alledaags. De verwijzing naar literatuur is onderschrijvend, ook al komen daar andere opvattingen, helaas vaak bevooroordeeld aan de orde.

Wat betreft mijn verwachtingen kreeg ik 'van huis uit' politieke voorkeuren mee, ze werden er niet in gestampt, maar op een aangename manier 'vanzelfsprekend'. Mijn ouders leefden erna met een spontane behoefte om hun opvattingen te combineren met een 'sociale stijging' van hun kinderen. Maar mijn oudere zuster die in plaats van de HBS samen met vriendinnen naar de Huishoudschool wilde, kreeg daar alle mogelijkheid voor. Verwachtingen zijn dus individueel, maar moeten zich ook aandienen. Niet toevallig, maar bijvoorbeeld gestimuleerd door (in mijn geval) collega's. Terugkijkend zijn verwachtingen dus zowel individuele wensen als sociaal geboden mogelijkheden.

(1) https://www.solidariteit.nl/nummers/nummers.html

(2) KWJ in 1965 aangesloten bij het Nederlands Katholiek Vakverbond (NKV) dat met vallen en opstaan in 1972 een fusie vormde met het Nederlands Verbond van Vakverenigingen. Dit NVV kende vanaf 1966 een jongerenafdeling: NVV Jongerencontact dat na een fusie met de KWJ in 1983 opging in de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) die formeel in 1979 is opgericht.