De oorlog in de Golf

Mahmoud Ammad was de eerste dagen van de Golfoorlog in Amman. Niet alleen was hij getuige van de eerste reacties van de mensen daar, maar ook is hij beter op de hoogte dan wij van de meningen en verhoudingen in de Arabische wereld. De Westerse media zijn er vooral op gericht de geallieerden als helden af te schilderen, de informatie die wij krijgen is dan ook vaak vervormd. Bovendien wil het Arabische standpunt nog wel eens verschillen van het Westerse. Het volgende interview geeft zijn visie weer op de oorzaken en achtergronden van het conflict, de verhoudingen binnen de Arabische wereld, de gevolgen voor de Palestijnen en de houding van links in Nederland.

Een probleem van veel artikelen is dat de oorlog vanuit een Westers standpunt wordt bekeken: de Westerse grootmachten die de wereld naar hun hand zetten. We weten in feite weinig van wat er in de Arabische wereld omgaat. Hoe liggen de verhoudingen en wat zijn de gevolgen voor de Arabische wereld?

Laat ik dan eerst vertellen over de achtergronden, de gebeurtenissen tijdens de crisis, voor de oorlog. In de Arabische wereld ws de bevolking eigenlijk heel enthousiast over de hele situatie. Er was niemand blij met de inlijving van Koeweit, maar ze waren wel blij met het idee dat het een tijd was waar ze voelden: dit is het moment waarop onze hoop en onze dromen uitkomen. Wij gaan ons bevrijden van de onderdrukking van onze regimes in de Arabische wereld. Vanaf het begin van de crisis leefde het idee op dat de Arabieren wakker moeten worden. Bijvoorbeeld koning Hassan II wordt ondersteund door Frankrijk, en de bevolking wordt de dupe van de belangen van het Westen in Marokko. Dit is ook het geval in Egypte, Algerije of Jordanie, en in veel Arabische landen.

Op de tweede plaats zien de mensen in dat het de tijd is om tot een Arabische eenheid te komen en om bezette gebieden, zoals Palestina en Libanon, te bevrijden. Voor elke nationalist was de crisis de tijd van het bestrijden van bezetting, van onderdrukking, van discriminatie. Maar ze werden tegengewerkt door de geheime diensten, van Marokko, van Syrie, Egypte; ze werden gearresteerd of doodgeschoten. Ze wilden hun mening kunnen uiten en ze hebben gezien dat ze recht hadden om te strijden tegen bezetting en voor hun bevrijding. Ze hebben als eerst een voorbeeld genomen aan de Intifadah om hun angst opzij te zetten en de straat op te gaan. Dat zien we bijvoorbeeld in Marokko, de demonstratie van 18 januari. In Europa zeiden ze 300.000 (demonstranten), maar wij hebben de cijfers van Marokko gezien: het waren er 900.000, dus bijna een miljoen. Ook in Algerije, in Jordanie, in Spanje gaan mensen de straat op. In Spanje zijn het miljoenen arbeiders die al een paar keer gestaakt hebben.

De Arabieren hebben ingezien dat ze allemaal aan dezelfde kant moeten staan om te strijden tegen onderdrukking, en op de tweede plaats hun rechten (moeten) opeisen bij de Verneigde Naties en bij de rest van de wereld. De laatste jaren hebben de Verenigde Naties  en de twee grootmogendheden in de koude oorlog hun problemen opgelost, in Nicaragua, Panama, Tchad, Afghanistan, enzovoort. Maar in een jaar tijd was de hele socialistische wereld in elkaar gezakt en veranderd naar kapitalistische wens. De kans om in het Midden-Oosten de problemen op te lossen is er, tot nu toe, nooit geweest, maar voor de Arabische wereld is nu het moment bij uitstek om te laten zien dat ze bestaan en dat ze hun problemen willen oplossen.

Je zegt dat het nu de tijd is om de Arabische eenheid weer nieuw leven in te blazen. Hoe komt het dan dat de verschillende landen zo verdeeld zijn?

Allereerst wil ik zeggen dat er een verschil is tussen wat de regeringen en wat het volk wil. De meeste regeringen zijn afhankelijk van de Westerse landen. De Arabische bevolking van Syrie, langs Egypte tot Jemen, tot Libie, tot Marokko, tot Palestina, tot Irak heeft overal dezelfde mening, ik bedoel het merendeel van de bevolking: ze zijn tegen de aanwezigheid van Europese en Amerikaanse troepen in wat zij noemen het Arabisch gebied. Voor sommige godsdienstige bewegingen is het ook de heilige plaats in de Arabische regio. Maar de regeringen hebben andere belangen.

Ten eerste is de rol van Syrie dubieus. Syrie heeft verklaard dat ze Israel pas dan zouden aanvallen als het als eerste een Arabisch land zou aanvallen. Nu Israel zelf aangevallen wordt doen ze niets. Dit is in strijd met afspraken die in de conferentie van de Arabische Liga zijn gemaakt. In Libanon is de situatie wat rustiger. Generaal Aoun is door een Syrisch vliegtuig naar Frankrijk gebracht. Het was de eerste keer dat er Syrische vliegtuigen boven Libanon vlogen, en Israel deed niets. Dit is verbazend, en deze gebeurtenissen doen vermoeden dat Israel en Syrie tegen Jordanie en de Palestijnen samenspannen. Het verbreekt de Arabische eenheid, in de Arabische Liga, in de Maghrebijnse unie, in de Golflanden. Jordanie rekende erop dat Egypte en Syrie zouden helpen in geval van een Israelische aanval. Syrie heeft daarop niet gereageerd. Als Israel vanuit Libanon wordt aangevallen schieten ze binnen een paar uur terug. Na de aanvallen van Irak hebben ze nog steeds niet gereageerd, wat erg vreemd is.

Het Westen heeft bepaalde belangen die ze achter de schermen moeten verdedigen: het vernietigen van Irakese wapens, het stoppen van de Intifadah omdat het de Arabische mensen heeft gestimuleerd de straat op te gaan in Marokko, in Algerije, in Jordanie, in Jemen, in Syrie en nog meer landen. Amerika heeft altijd gezegd dat het een kleine chirurgische operatie was om Koeweit te bevrijden, maar ze heeft er tot nu toe niets aan gedaan. De Verenigde Staten willen zo lang mogelijk in Saoedi-Arabie blijven voor hun eigen belangen en niet zozeer om Koeweit te bevrijden. Deze oorlog is een ramp voor de hele regio. Het gaat niet om een kleine operatie van de Amerikanen. Ze hebben bij de (Iraakse) inval meteen gereageerd, ze zaten er op te wachten, en ze wisten wat er ging gebeuren. Koning Hussein van Jordanie, ik wil hem niet verdedigen maar hij heeft echt zijn best gedaan een vreedzame oplossing te vinden. Maar Amerika heeft het laatste woord en Europa loopt als een klein kind achter haar aan, net zo als veel Arabische landen dat doen.

Hier wordt de oorzaak van de oorlog geweten aan de strijd om de oliebronnen, het wegvallen van de Sovjet Unie in het Midden-Oosten, en de veranderende wereldorde. Wat denk jij dat de oorzaken zijn?  

Er waren al lange tijd problemen tussen Koeweit en Irak. Koeweit was vroeger een deel van Irak. Tot aan de jaren '30, '40, waren Palestina, Irak en anderen gemandateerd door Engeland. Landen als Qatar, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten en Koeweit bestonden nog niet. De behoefte van Irak om Koeweit te bezetten bestond al heel lang. Maar pas na de oorlog tussen Irak en Iran ontstond de situatie dat Koeweit problemen begon te maken over de schulden van Irak.

In de oorlog tegen Iran werd Irak gesteund door de Verenigde Arabische Emiraten, Saoedi-Arabie, Koeweit en de Verenigde Staten. Deze landen waren bang voor de Islamitische Revolutie. Khomeini was van plan om door te gaan tot de bevrijding van Jeruzalem, en ook iets te veranderen in regimes zoals dat van Saoedi-Arabie. Na de oorlog probeerde Koeweit de schulden van Irak te innen terwijl er afspraken waren tussen de twee landen. Ook bij de OPEC-konferentie waren er problemen tussen Koeweit en Irak: de eerste wilde verlaging, de ander verhoging van de olieprijs.

De Verenigde Staten wisten van de problemen af en dat er iets zou gaan gebeuren. De problemen werden groter en groter. De Amerikaanse ambassadrice in Bagdad heeft altijd rapporten gekregen en doorgestuurd naar Washington. Ze wist ook, dat had ze van (Saddam) Hussein gehoord, dat als Koeweit haar eisen niet introk (Irak) wel het een en ander zou ondernemen. Zowel het Pentagon als het Witte Huis waren opde hoogte van de troepen die naar de Koeweitse grens werden gezonden, en ze waren tot 5 of 6 augustus op de hoogte van de geburtenissen en hebben tot dan toe de ogen gesloten. Volgens sommige bronnen zaten Bush en Baker al enige tijd te piekeren over een manier om de olieprijs te verhogen. In de OPEC zijn er altijd al conflicten over geweest; sommige landen willen verhogen en anderen zijn daartegen. De Verenigde Staten hebben er belang bij dat de olieprijs verhoogd wordt, de OPEC-landen zitten onder de prijs waarvoor de Amerikaanse bedrijven, zoals Texaco, zelf olie kunnen produceren.

Een ander punt is het feit dat de Verenigde Staten de Koude Oorlog hebben gewonnen, want in feite heeft de Sovjet Unie verloren. De wereldorde is veranderd, en de Verenigde Staten moeten dat in eigen hand houden. Japan en de Europese Gemeenschap willen ook meer macht. De twee Duitslanden kunnen in de Europese Gemeenschap een heel belangrijke rol gaan spelen en kunnen goed concurreren met de Amerikaanse produkten. De Verenigde Staten willen als grootmogendheid niet afgeschreven worden zoals bijvoorbeeld met Engeland is gebeurd. De oplossing van dit probleem ligt in de olie: als de Verenigde Staten de oliehandel in handen hebben, blijven Europa en Japan van hen afhankelijk. Ze hebben er ook aan gedacht het niet zelf te doen maar hun agent, dat is Israel, de zaken te laten opknappen. Alleen is Israel niet betrouwbaar meer: de Mossad heeft al een paar keer de CIA tegengewerkt in Libanon, en Frans en Amerikaans uranium gestolen. Om die redenen heeft Amerika de ogen gesloten voor de inval in Koeweit, zodat ze daarna een echt probleem hadden en dat volgens hun eigen belangen konden uitvechten.

Hoe kijk je zelf naar de inval in Koeweit?

We kunnen de inval in Koeweit niet goedpraten, maar toch heeft het een aantal openingen gecreeerd en een aantal dingen duidelijk gemaakt, niet alleen in de regio maar ook in de hele wereld. Kijk maar naar Nederland: de KLM heeft ook financiele problemen door de oorlog. Westeuropese industrieen hebben veel last. Aan de andere kant moeten jij en ik voor de oorlog betalen, voor wapenleveranties aan Turkije en Israel, terwijl we tegen het Turkse regime zijn omdat het in onze ogen fascistisch is daar de Koerden vermoord worden en er een beschuldiging van schending van de mensenrechten ligt. Toch worden daar Nederlandse vliegtuigen en Patriots aangeboden die de Turkse regering niet eens hoeft. Israel heeft geen Nederlandse hulp, want Nederlandf koopt haar wapens van Israel, kijk maar naar de kazernes hier: ze lopen (er) allemaal met de Uzi.

Het Westen zegt dat ze militaire stabilisatie in het gebied wil. Amerika heeft Libie al een paar keer gebombardeerd: eerst omdat het een basis van terrorisme zou zijn, later omdat er een giffabriek gebouwd zou worden. Maar Israel mag wel een kernmacht opbouwen die niemand controleert. Israel krijgt nu wapens van het Westen en niemand in het gebied mag meer wapens dan Israel hebben. Toen ik in Jordanie was heb ik gehoord dat Israel drie Patriots van Nederland had gekregen. Dit wordt in Nederland ontkend. Maar ik heb op de Jordaanse televisie gezien waar ze werden gestationeerd.

Als we kijken wie de winnaars van deze oorlog worden, dan zijn dat Israel, Turkije en Syrie. Voor het Westen zijn dat de gematigde regeringen in de regio. Hoe meer wapens deze landen krijgen, hoe meer ze hun eigen bevolking en andere volken kunnen uitmoorden. Ik bedoel de Turkse nationalisten, de Koerden, de Palestijnen, Libanon, Jordanie. Waarom wordt er gepraat over stabilisatie als er aan bepaalde landen wapens gegeven worden en aan anderen niet? Als we werkelijk willen stabiliseren dan moeten er helemaal geen wapens meer geleverd worden.

Je zat in Amman, in Jordanie, bij het begin van de oorlog. Wil je kort beschrijven hoe de situatie de eerste dagen daar en in Bagdad was? Wat is het verschil met de houding van de mensen hier?

De eerste dag, woensdag, was in Amman iedereen de hele dag binnen, niemand ging naar zijn werk, alle winkels waren gesloten, mensen gingen alleen de deur uit om brood te kopen om geen honger te lijden. Terwijl we op televisie gezien hebben en van mensen gehoord die uit Bagdad kwamen dat, ondanks dat ze daar 's nachts gebombardeerd werden, overdag het normale dagelijkse leven gewoon doorging: de winkels waren gewoon open en de mensen gewoon op straat.

Ik wil ook nog iets vertellen over het embargo: de winkels in Bagdad waren gewoon vol, er was alleen tekort aan melk. Irak kreeg veel steun uit bijv. Jordanie, dus het embargo heeft eigenlijk niets uitgehaald. Het was alleen propaganda van het Westen. De zwarte markt werkt in zo'n geval ook goed. De Irakezen zijn er eigenlijk trots op dat ze nu stand houden voor hun rechten: ze zijn bereid te onderhandelen over Koeweit, maar ze willen eerst dat hun rechten gerespecteerd worden.

In het Westen worden mensen verkeerd geinformeerd en de argumenten zijn krom. Er wordt gezegd dat er wapens geleverd worden omdat Turkije lid is van de NAVO, omdat Israel zielig is. De haat voor wat ze arabieren noemen groeit. Arabieren worden door de media op een verschrikkelijke manier afgebeeld. We moeten nu werken aan werkelijke stabilisatie en zoeken naar oplossingen voor de problemen, bijvoorbeeld met een internationale vredesconferentie. Deze plannen worden weggeveegd door de oorlog. Als we de pretentie hebben voor een beschaafde wereld te vechten dan moeten we op zijn minst elkaar respecteren.

Ik denk dat veel mensen hier niet begrijpen hoe mensen in de Arabische wereld, bijvoorbeeld de Palestijnen, door Saddam Hussein zijn onderdrukt en toch achter hem kunnen staan. Kun je dat uitleggen?

Ik weet dat Saddam Hussein Palestijnse mensen, Irakezen, Koerden vermoord heeft. Maar ja, deze meneer zit nu met standpunten waarvan ik denk: dat is mijn recht. Ik ga hem natuurlijk niet heilig verklaren of er een held van maken, maar als ik zie dat hij vandaag in hetzelfde kamp zit als ik, met dezelfde eisen als de mijne, dan wil ik wel met hem strijden tegen onze vijand, het imperialisme en het zionisme. Veel van de nationalistische groeperingen staan nu aan de zijde van Sadam Hussein. Er zijn natuurlijk bepaalde groeperingen, vooral godsdienstige, die hem zien als een imam. Voor mij is het zo dat ik na de oorlog mijn rekening met hem zal vereffenen, maar als hij nu in hetzelfde kamp zit als ik, waarom nu niet met hem strijden?

Palestina speelt een centrale rol in het conflict. Wat denk je dat deze oorlog voor gevolgen zal hebben voor het Palestijnse volk en voor de PLO?

Dat is iets waarvoor ik bang ben. Er zijn al een aantal aanvallen op de PLO geweest, de eerste was de aanslag op Abu Iyad en op twee leden van het Palestijnse parlement, en een is kort geleden in Koeweit vermoord. De top van de PLO wordt vernietigd. Wij zijn bang dat als dat zo doorgaat, het voor Palestijnen steeds moeilijker wordt en dat ze door de hele wereld weer aanslagen gaan plegen. Als sommige landen niet beter gaan nadenken wordt het ook een ramp voor de hele Arabische wereld. De resultaten van deze oorlog zijn belangrijk voor een positieve of negatieve oplossing van de Palestijnse kwestie.

Aan de andere kant is mijn hoop dat de Intifadah blijft doorgaan. We krijgen iedere dag berichten dat er doden en gewonden bij komen, hoewel je dat in Nederland bijna niet hoort. Maar er zijn ook elke dag demonstraties in de bezette gebieden, ondanks het uitgaansverbod. Ze roepen de Verenigde Naties op hun rechten te erkennen, hoewel ze geen hoop meer op (de VN) hebben en hen beschuldigen van eenzijdigheid in het nemen van resoluties. Sommige Westerse landen beginnen in te zien dat de Palestijnse kwestie het gevaarlijke punt is in de regio en dat ze het daarom ook niet mogen vergeten. Wij hopen dat de dagelijkse moorden op de Palestijnen en hun strijdbaarheid ook nog de ogen van het Westen zullen openen.

Ik vind dat de regeringen hier in Europa en in de Verenigde Staten barbaren zijn die zichzelf beschaafd noemen. Tot de 15e januari had ik nooit gedacht dat de oorlog zou uitbreken, omdat Europese landen vinden dat praten beter is dan vechten. Ik vind dat Arabische mensen beschaafder zijn dan de Europeanen hoewel ze barbaren worden genoemd. Ik heb het natuurlijk over de regeringen, ik weet dat de bevolking er heel anders over denkt, en we zijn erg blij met de mensen in Duitsland omdat er elke dag op de Jordaanse televisie wordt getoond hoebveel er daar demonstreren, in Duitsland maar ook in Amerika. Er zijn vanuit het Jordaanse parlement en vanuit de mensen van de Intifadah brieven gestuurd naar wat ze hebben genoemd de 'good minded' mensen in Amerika om hen te bedanken voor hun steun en op te roepen samen te werken aan een betere wereld.

Hoe kijk je aan tegen de Nederlandse vredesbeweging, want die doet dus helemaal niets?

Ik ben over Nederland in deze situatie tot mijn spijt erg negatief, terwijl ik wel steun had verwacht. Ze vroegen mij in Jordanie waarom ze daar op televisie demonstraties uit Duitsland, Spanje, Italie, Amerika zagen, terwijl er in Nederland niets is. Je weet wel dat er in Nederland mensen bezig zijn en dat geeft hoop, maar soms was ik echt een beetje wanhopig en machteloos. Als je alleen hoort, zoals dat in het Midden-Oosten gebeurt, dat Nederland Israel steunt, wapens aan Turkije levert en met de geallieerden vecht, terwijl er geen demonstraties zijn, dan vraag je je af waar zijn de mensen die voor Mandela hebben gedemonstreerd en tegen de kruisraketten, waar zijn de mensen die ons altijd gesteund hebben, die tegen onderdrukking waren? Zijn die in slaap gevallen, of (is hen) het stilzwijgen opgelegd door de regering? Misschien is het te veel wat ik ga zeggen, maar Nederland en Amerika zijn de twee landen in de wereld waar de regeringen sterk onder druk staan van de zionistische lobby. We hebben in Nederland wel eens geprobeerd een Arabische lobby op te zetten, maar de pro-Israellobby is heel groot. Als ze in het parlement een gematigd standpunt proberen in te nemen worden ze gelijk als pro-Saddam Hussein afgeschilderd, of vergeleken met de NSB, zoals laatst Groen Links (deed).

Ik vind dat de Nederlanders iets moeten doen, niet voor de Arabieren maar om hun stem te laten horen en ook voor hun egen rechten hier in Nederland en voor hun eigen toekomst. De Arabieren zullen in de toekomst anders de Nederlandse produkten boycotten, want het Nederlandse volk heeft niets gedaan, ze hebben niets van zich laten horen. Ik hoop dus dat we iets samen kunnen organiseren voor de vrede. De Nederlanders kunnen ook steun betuigen, niet zoals de regering met wapens naar Israel en gasmakkers naar de Palestijnen, maar echte steun. De mensen in de bezette gebieden hebben het al sinds het begin van de oorlog heel moeilijk, zonder geld, zonder eten. Ook in Jordanie is de situatie ernstig en de mensen daar worden de dupe van de hele situatie, terwijl ze niets te maken hebben met deze afschuwelijke agressie.