04 augustus 2021

Hoe lang houdt de democratie de schijn nog op?

Henk Witte

Is onze samenleving goed ingericht? Daar wordt sinds de oudste oudheid al over nagedacht. Confucius, Plato, Aristoteles; het waren niet de minsten die daar het hoofd over bogen en ze gingen op hun beurt vele andere denkers voor. De verschillende manieren waarmee aan een natie bestuurlijk vorm kon en kan worden gegeven hebben echter in de voorbije eeuwen nog altijd niet de ultieme manier van besturen opgeleverd. Een betere vorm dan de democratie zoals we die in de basis kennen lijkt er vooralsnog niet te zijn. Helaas echter is het systeem gekaapt door het grootkapitaal dat intussen meer invloed op regeringen heeft dan de kiezer.

Het gevolg is dat de toch al scheef gegroeide verhoudingen in kennis en macht, in rijkdom en armoede, in kansrijk en kansarm omwille van de continuering van machtige comfortabele posities alleen nog maar bestendigd en zelfs groter worden. Veel groter.

Die onmacht van regeringen, van overheden om werkelijk iets te (kunnen) doen aan wanverhoudingen en de enorme weelderige excessen die dagelijks aan de bevolking getoond worden – denk aan sporters die wekelijks tonnen op hun rekening bijgeschreven krijgen of het toenemend aantal miljardairs tegenover ongekende armoede – leiden tot enorme frustraties bij de massa.

Leiders en politici die toch nog enige macht willen behouden kunnen tegenwoordig weinig anders meer dan zich volledig conformeren aan dat grootkapitaal. Of ze vallen zelf terug op duistere praktijken, drijven weg van de democratie, zoals Hongarije, of weten met een grote dosis manipulatie waarmee de kiezer het bos in gestuurd wordt zichzelf nog enigszins het gevoel te geven enige macht te hebben.

Er zijn in de westerse samenleving tegenwoordig bijna dagelijks protesten tegen wat dan ook. Van kleinere betogingen tot massale demonstraties. Allemaal uitingen van onvrede en wat het specifieke onderwerp van dat moment ook mag zijn; in de kern is de onvrede terug te voeren op de wijze waarop onze samenleving is georganiseerd.

In Nederland wordt op dit moment geschreeuwd om psychologen. Er zou een tekort van enkele honderden van dergelijke professionals zijn. De oplossing lijkt dus ook hier zo als zo vaak gezocht te worden in de aanpak van het gevolg en niet in die van de oorzaak. Een aanpak die het bekende dweilen met de kraan open is. Onze samenleving is veel te gecompliceerd georganiseerd. Naast de eerder genoemde onvrede over de machteloosheid van de overheid om onmenselijke misstanden aan te pakken is dit een tweede grote frustratie bij de massa en mede de basis om met regelmaat de straat op te gaan.

De wijze waarop onze veel te haastige samenleving in elkaar zit zal in de toekomst alleen maar tot meer overspannenheid en uitval leiden. Steeds mee mensen kunnen het jachtige bestaan dat doorweven is met een woud aan vaak niet te volgen regelgeving niet bijbenen. Steeds meer mensen komen in de verdrukking en steeds meer mensen zullen een beroep moeten gaan doen op psychische hulpverlening. Steeds meer mensen ook zullen aan de zijlijn komen te staan.

Een algehele frustratie die alleen nog maar zal toenemen als moet worden vastgesteld dat onze overheden niet in staat zijn (of niet willen omdat de elite gebaat is bij afstand) om in het algemeen het leven voor de burger gemakkelijker en overzichtelijker te maken.

We moeten het leven een andere, minder gecompliceerde invulling geven. Daarnaast zal het onderwijs drastisch moeten veranderen. Niet meer in de eerste plaats op prestatie gericht, geen wedstrijd, maar eerst en vooral gericht op “samenleven”. Hoe gaan we met elkaar om? Het herkennen van karaktereigenschappen. Samenwerking en saamhorigheid. Het herkennen van het algemeen belang. Weerbaarheid en mondigheid. Aandachtspunten die vele malen belangrijker zijn dan weten wat de hoogste berg van Afrika is of de langste rivier in Vietnam.

We kennen in Nederland intussen veel politieke partijen, maar er is er geen enkele die tot de kern van het probleem in de samenleving weet door te dringen. Ik meen hem hier geschetst te hebben.

Henk Witte


Recente blogs