Het dichtbijheidsprincipe

zaterdag, 30 april 2011

Het was een prettig weekje voor privacyminnend Nederland. De centrale opslag van de vingerafdrukken van de gehele bevolking is voorlopig van de baan. De Nederlandse regering, die in Europa jarenlang vooropliep met deze Orwelliaanse droom, buigt nu even het hoofd voor een tot inkeer gekomen Tweede Kamer. Dat blijft hoe dan ook een bizar tafereel, want diezelfde Tweede Kamer – minus de SP en een aarzelend GroenLinks en D66 – was jarenlang de meest fervente pleitbezorger van elke denkbare surveillancemaatregel. De argumenten waarvoor de Kamerleden nu plotseling oog hebben gekregen golden pakweg acht jaar geleden ook al en werden door clubs als Bureau Jansen & Janssen en Bits of Freedom consequent ingebracht. Alleen vielen die pleidooien even consequent op rotsige bodem en werden weggezet als de naïeve dan wel zonderlinge of wereldvreemde opvattingen van een stelletje onverbeterlijke radicalen die de strijd tegen criminaliteit en terrorisme ondermijnden. De argumenten bleken echter steekhoudend en inmiddels is duidelijk dat de gedroomde centrale databank onveilig is, het foutenpercentage van de vingerafdrukken behoorlijk hoog ligt, nut en noodzaak niet aangetoond zijn en achter de schermen op zijn Polderiaans druk is uitgeoefend op de schaarse critici binnen de bureaucratie die waagden vraagtekens te zetten bij een door de industrie en law&order adepten voortgestuwde ontwikkeling naar de controlesamenleving. Precies zoals jaren geleden al werd voorspeld.
 
Er was echter meer nieuws van het privacyfront. TomTom bleek een wel heel aparte service aan de opsporingsdiensten te leveren, de I-Phones die zo’n beetje iedereen als statussymbool op zak heeft, slaan keurig netjes alle locatiegegevens op en sturen die door naar het hoofdkantoor van deze merkwaardig populaire multinational, iets vergelijkbaars bleek Google te doen en uiteraard werden er – ditmaal bij Sony – weer eens miljoenen persoonlijke data door hackers ontvreemd. In feite ook niks nieuws onder de zon, want ook dit werd allemaal al lang en breed voorspeld en beargumenteerd. Waarom lijkt er nu plotseling meer ontvankelijkheid te zijn voor privacyzorgen? Waarschijnlijk heeft het met dichtbijheid te maken. Lange tijd leken de argumenten van critici abstract – en abstracte analyses zijn nooit populair geweest in Nederland. Hoezo is het een probleem dat onduidelijk is wat er precies met mijn gegevens gebeurt en dat ik niet weet aan wie de gegevens allemaal worden verkocht en doorverkocht? Totdat duidelijk werd dat dat handige kastje dat in ieders auto zit geheel automatisch allerlei gegevens doorstuurde naar TomTom, die de gegevens weer verkocht aan een particulier bedrijf, die de gegevens combineerde met andere opgekochte gegevens en de zo veredelde gegevens vervolgens weer aan de autoriteiten doorverkocht. Plotsklaps leek het kwartje te vallen. Hetzelfde gebeurde pakweg een jaar geleden met het ‘Stasi-kastje’ voor het rekeningrijden. De VVD en De Telegraaf – u weet, rechts is nooit vies van het bij het populisme horende opportunisme, daarom zijn ze zo succesvol – gingen als eerste de barricaden op om de privacy van de hardwerkende Nederlander te beschermen. Ook de OV-chipcard heeft bijgedragen aan de omslag in het klimaat. Bijna iedereen zit met zo’n ding opgescheept waardoor de verhalen over fraude, fouten, ontbrekende rechtsbescherming, falende en hardhorende autoriteiten plotseling dichtbij kwamen.
 
De les is, kortom, dat de echt principiële bezwaren – controlestaat – nauwelijks indruk maken en dat alle andere argumenten pas doorwerken als er een bepaalde massa is ontstaan en mensen dichtbij en direct geconfronteerd worden met de potentiële gevolgen. Ook moet de kritiek eerst door allerlei redelijk onverdachte clubs worden gearticuleerd – zie hoe vaak de bezwaren van nota bene de AIVD tegen de centrale dataopslag door tot inkeer gekomen Kamerleden werden aangehaald – wil het indruk maken. Dat betekent dat hoe dan ook een ongelooflijk lange adem nodig is voor de kritische en linkse clubjes die de strijd tegen welke bierkaai dan ook blijven aangaan. En dat op het moment suprême meestal anderen met de eer gaan strijken. Bovenal is het van belang om de eigen geschiedenis en continuïteit te organiseren waar het gaat om kritisch onderzoek, analyse en theorie. Want dat de controlesamenleving nu plotsklaps geschiedenis is, is uiteraard niet waar. Daarvoor herbergt het containerbegrip ‘veiligheid’ domweg te veel politiek en economisch kapitaal en is het te veel vervlochten met machtsposities. Maar ja, dat is dan weer zo’n abstract idee voor een paar zonderlingen…

Reactie toevoegen

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Filtered HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type='1 A I'> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id='jump-*'> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.