Stel je voor, er was kapitalisme, en niemand deed mee…

donderdag, 1 december 2011
Auteur
Rymke Wiersma

Het kapitalisme staat te trillen op zijn (of haar, nee zijn) grondvesten of wellicht zijn laatste benen. (Poten? Nee, benen.) Keurig bebroekte benen, daaronder netjes gepoetste schoenen (door wie?). Of nee die keurigheid is maar schijn. Benen, maar wel de laatste benen. Althans laten we het hopen. Althans, als er iets beters voor terugkomt. Als ons dat gaat lukken!
 
Als het waar is dat zoals de Occupy-leus beweert 99 procent van de mensen geen belang heeft bij de huidige economie, maar integendeel daarvan enkel nadelen ondervindt – en natuurlijk is dat waar, want twijfelen is goed maar je moet nooit overdrijven – als dat waar is, dan zou het toch een klein kunstje moeten zijn om een Andere economie op te zetten. Een eerlijke economie, solidair en duurzaam en weet ik wat voor mooie woorden nog meer.
 
Dat is ook zo, het zou heel makkelijk kunnen.
 
Want wat is er in feite aan de hand?
Er is genoeg voedsel voor iedereen, ook al zijn we dan met zeven miljard mensen. Het is uiteindelijk een kwestie van verantwoorder produceren en beter, eerlijker verdelen. Als je erover doorpraat blijken veel, heel veel mensen hier vóór te zijn. Dus, wat let ons?
 
Een kleinigheid is de discussie over de vraag hoe zo’n eerlijke en solidaire economie eruit zal moeten zien. We kunnen daarvoor te rade gaan bij veel kritische economen en andere denkers, en trouwens ook bij veel doeners, want veel elementen van zo’n andere economie bestaan al: weggeefwinkels bijvoorbeeld, letsystemen en andere ruilsystemen, pluk de stad: voedsel verbouwen in je eigen woonomgeving en daarvan de vruchten plukken met je buurtgenoten. Ook zijn er veel ideeën en praktijken ontwikkeld op het gebied van duurzaamheid, ecologisch bouwen, alternatieve energie, en zijn er ideeën over en ervaringen met sober leven (‘genoeg is genoeg’), dus kunnen we elkaar leren hoe met zeer weinig geld rond te komen, en een goed idee is ook om een eigen (al dan niet streekgebonden) munt in te voeren, enzovoort, ideeën zat.
 
Een misschien wat groter probleem is: hoe overtuigen we de rest van die 99 procent? Die ene procent laten we even zitten, maar ook onder die 99 zijn er veel mensen die denken dat ze veel te verliezen hebben als ze het kapitalisme (stapsgewijs) zouden verlaten. Hoeveel van die 99 procent zouden achter de strekking staan van de occupybeweging, laten we zeggen: ‘een andere economie is nodig, en mogelijk?’
Mogelijk is die andere economie zeker, maar dan hebben we wel een flink aantal mensen nodig. Echter, als je alles bij elkaar optelt, alle protestbewegingen, actiegroepen, linkse clubjes, en de mensen die de moed opgegeven hadden, die weer overeind veren als blijkt dat ze niet alleen staan, dan zijn we al met zeer velen. Met die bovenstaande dingen zijn al veel mensen bezig, maar er is een grote versnippering. Al die groepen en individuen zouden meer aan elkaar gekoppeld kunnen worden, zouden actief deel uit kunnen maken van een groot wervelend geheel. Een zachtaardige revolutie of snelle evolutie, hoe je het ook maar wilt noemen.
 
Dat gaat nog niet ver genoeg. Er is, om wereldwijde rechtvaardigheid te bereiken, om dat grote woord toch maar in de mond te nemen, veel overleg nodig. En ik ben weliswaar voor een kadootjesekonomie, maar ik ben wel zo realistisch dat ik inzie dat dat toekomstmuziek is, of leuke, vrolijke muziek voor in kleinere kringen. Laten we ons dan bijvoorbeeld richten op een basisinkomen, wereldwijd en onvoorwaardelijk. Ook daar zijn al tientallen jaren mensen mee bezig, doorzetters. Af en toe hoor je er wat over. Ook zo’n groep die veel te los blijft staan van het geheel. Laatst was er een symposium, met verschillende lezingen. In Duitsland schijnt het idee veel breder aan te slaan. Hopelijk komt het ook hier van de grond.
Door deskundigen is berekend dat zo’n basisinkomen veel goedkoper uitpakt dan het huidige systeem. Het scheelt heel wat ambtelijke rompslomp wanneer iedereen gewoon genoeg geld krijgt om te voorzien in de basisbehoeften, ruim genoeg. Daar bovenop kan door wie dat wil bijverdiend worden. (Zie www.basisinkomen.nl) Onderwijs en gezondheidszorg zouden gratis moeten zijn. Voor vervoer zou je met klimaatdukaten (David Fleming, www.hitte.nu) kunnen werken.
Aandachtspunt: er is dan wel een regelorgaan nodig, of meerdere, en die moeten natuurlijk basisdemocratisch verantwoord zijn. Best nog lastig, maar daar komen we wel uit.
 
Tenminste, als iedereen wil. Om te beginnen die 99 procent. Of, zeggen sommigen: een kwart daarvan, dan komt de rest ook wel.
 
Stel je voor, er was kapitalisme, maar niemand deed er meer aan mee…
Dan was het een lege huls. Dan schopten we het zo omver en zou dat niemand schaden.
Laatst zag ik een dvd, l’Avare, de vrek, van Molière. De vrek wil trouwen maar hij houdt toch het meest van zijn kist met gouden munten. Het stuk loopt goed af: alle geliefden krijgen elkaar, en de vrek word alleen gelaten met zijn kistje. Hij lijkt er gelukkig mee te zijn.
Misschien een mooie oplossing: alle bezitters mogen hun kistje gouden munten houden – ze kunnen daar echter niets meer voor kopen.
De overigen, de 99 procent, de bezetters of occupy’ers of hoe we onszelf zullen noemen, gebruiken de rest van de aarde, schaffen het geld af en leven met elkaar nog lang en gelukkig.
 
Dat is natuurlijk erg utopisch, maar zoals (ook) John Gray schreef (NRC 26/27-11-11) zijn niet de activisten maar juist de gevestigde politici de grootste utopisten, ze weigeren in te zien dat niet enkel wat onderdelen, maar het hele systeem in crisis is, en dat vervanging de enige reële optie is.
 
Heel wat mensen schrijven artikelen over de economische crisis, alarmerend of hoopvol, meestal beide, meer of minder radicaal, en er verschijnen dikke of juist dunne behapbare boeken, folders. Er beweegt van alles. Enkele recente uitgaven, geschikt om ruimhartig uit te delen aan occupyers en andere geïnteresseerden:
 
Weia Reinboud: Het kapitaal als verslaving, miniboekje, Atalanta 2011 (wordt gratis verspreid)
Lou Keune en John Huige: Plan voor een Duurzame en Solidaire Economie in Nederland, Platform Duurzame en Solidaire Economie, Utrecht 2011
Dirk Barrez: Van Verontwaardiging naar Verandering – hoe is onze wereld eraan toe? waar moet het naartoe? hoe geraken we daar? (DeWereldMorgen.be) Global Society vzw, Leuven-Heverlee 2011

 
Rymke Wiersma