Post-Kafkaesk

vrijdag, 10 juni 2011

 Het was een gesprek over terreur. De plaats van handeling was een afgeladen cafeetje op de Nieuwmarkt, een vrijdagavond waar iedereen zijn best doet zijn werkweek te vergeten, daarbij aangemoedigd door luidruchtige vrienden en overmatige hoeveelheden alcohol. Ik had een vriend uit het buitenland op bezoek. Met van dat Duitse witbier in de hand ging het gesprek al snel over zijn werk. In dit geval betekende dat voor de toehoorder geen plichtmatige oefening in empathie. De vriend in kwestie is namelijk advocaat van beroep; zijn werk is het verdedigen van mensen die op terreurlijsten komen te staan, de zogenaamde blacklists. Treed binnen in een wereld waar zelfs Kafka nog een puntje aan kan zuigen.

Er schijnt een commissie te zijn bij de Verenigde Naties (het sanctiecomité) dat in het geheim besluit wie er op de zwarte lijsten wordt gezet. Een plek op de lijst betekent dat je bankrekeningen en andere tegoeden bevroren worden, dat reizen onmogelijk wordt gemaakt. Kortom, dat het moeilijk is om legaal je leven te leven. Soms is er sprake van een vergissing. Dan wordt de verkeerde naam doorgegeven, of is er zoiets lulligs als twee mensen die dezelfde naam blijken te hebben. De ervaring van advocaten is dat mensen van de lijst afkrijgen een hels karwei is, en vaak een zeer lange tijd in beslag neemt. Na veel kritiek is er nu een soort van ombudsman ingesteld die als taak heeft om mensen weer van de lijst af te halen die abusievelijk erop zijn gekomen. Maar nog steeds worden alle beslissingen achter gesloten deuren door het sanctiecomité genomen. Het verhaal van iemand wiens bankrekening opeens wordt bevroren, wiens mobiliteit wordt afgeknot, is een fascinerend gegeven. Sandra Bullock heeft eens in een middelmatige actiefilm een persoon gespeeld wiens identiteit digitaal werd verwijderd. Dit soort Amerikaans paranoia denken is nu voor sommigen een alledaagse realiteit geworden.

De zwarte lijsten problematiek neemt nog een veel duisterder dimensie aan, nu er ook mensen op de “targeted killing” lijsten worden gezet door de Joint Chiefs of Staff van het Amerikaanse leger voor de aanvallen van de op afstand gestuurde robot vliegtuigen, de zogenaamde Drones. Ik besprak met mijn vriend een artikel van de Glenn Greenwald, een bekende Amerikaanse blogger, jurist en wat men in een derde wereld land waarschijnlijk een mensenrechtenactivist zou noemen (In Amerika niet natuurlijk, het is tenslotte ‘the land of the free’). Het artikel, vrij droogjes getiteld Obama authorizes assassination of U.S. citizen, bespreekt de eerste Amerikaanse staatsburger die op de moordlijst wordt gezet. Het betreft een in Amerika geboren radicale geestelijke,  al-Alwaki, die verdacht wordt van connecties met Al Quaida. Het bevel om te doden betekent feitelijk dat Alwaki overal ter wereld kan worden gedood door Drones of door de CIA. Hij is feitelijk ter dood veroordeeld zonder dat er ooit sprake is geweest van een rechtszaak. Nu zijn er familieleden van mensen die op de ‘targeted killing’ lijst staan, zo vertelde de vriend mij, die via hem rechtszaken proberen aan te spannen tegen het doodvonnis wat hun zonder enige rechtsgang is opgelegd.

Er is dus een van vreemd limbo ontstaan, een achterdeur in het rechtssysteem is opengezet, waardoor regeringen feitelijk hun eigen onderdanen kunnen ombrengen, zonder dat er een rechter aan te pas komt. Dit is des te meer verontrustend en fascinerend, omdat de Drones door velen als de toekomst worden gezien van het oorlogswezen. Vele miljarden worden nu in Drones geïnvesteerd. De volgende stap is dat men de Drones van geavanceerde kunstmatige intelligentie willen gaan voorzien, waarmee het voortaan zelf tot beslissingen kan komen, om tot actie over te gaan of niet. Daarmee komen we bij een geheel nieuw post-kafkaesk scenario, waar de rechtszaak weggevallen is als tussenstop van aanklacht naar bestraffing. Misschien kan men in de toekomst wat wetsteksten uploaden in het cybernetische brein van de Drone, en daar een rechtszaak simuleren, in de split second voordat de bommen vallen.
Als ik een dystopische science fiction moest maken, dan wist ik het wel.

Reactie toevoegen

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Filtered HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type='1 A I'> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id='jump-*'> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.