Hebben labels nut?

maandag, 24 februari 2020

Laatst hoorde ik iemand zeggen: Maar ik bén nou eenmaal autist ... Mensen gebruiken de laatste jaren veel labels, om elkaar te categoriseren. Labels als : sociopaat, autist, borderline, ADHD, dit/dat. Het zijn meestal niet heel positieve aanduidingen. Althans, het is niet iets waar men mee pronkt doorgaans. Ik ben ADHD, dat staat niet op je CV. Ik ben borderline, dat zeg je doorgaans niet om mee op te scheppen. Het zijn dus niet alleen maatschappelijke indelingen, het zijn ook stigma's.

Daarnaast: jij bént dat en als je het eenmaal bent, dan blijf je het ook. Het gaat er dus niet vanuit dat een mensenleven heel fluïde is. Zoals boeddhisme en existentialisme daar wel vanuit gaan. Vorig jaar was ik iemand anders als nu. De wereld om ons heen verandert de hele tijd en wij zelf veranderen ook de hele tijd.

genre

Een psychisch label lijkt een beetje op een genre. In de muziek heb je die. Vroeger luisterde ik jaren negentig 'grunge'. Grunge is dan een genre. Bands als Alice in chains, Nirvana en Mudhoney zijn in theorie 'grunge', als je het internet en de popmuziek-lectuur mag geloven. . Zogenaamd horen deze groepen bij elkaar, maar ieder van deze bands afzonderlijk klonk/klinkt totaal anders. Alle drie hebben hun eigen sound, hun eigen esthetiek, andere thema's waarover ze nummers schrijven en een andere benadering van muziek, expressie etc. Het is dus appels met peren vergelijken. Mensen bedachten die term 'grunge' er zelfomheen. Mensen bedenken die paraplu-term om de boel overzichtelijk te maken. Is het gitaarrock, is het geen metal en ook geen punk, nou dan noemen we het 'grunge'. Heeft dat woord dan totaal geen betekenis? Eigenlijk betekent het woord 'grunge' zoveel, dat het net zo goed niets kan betekenen.

Maar geldt dat niet voor alle woorden? Neen, niet één tafel is hetzelfde en toch weten we wat een tafel is. Als je iedere keer een ander woord gebruikt voor het woord 'water', dan praat iedereen langs elkaar heen en kunnen we niet communiceren. Maar dit geldt niet voor een woord als 'grunge'. Mensen kunnen prima met muziek bezig zijn, zonder de muziek te categoriseren. Compacte termen kúnnen dus wel bruikbaar zijn. Maar dit zou men niet als absoluut moeten zien.

Mensen gebruiken muziekgenres als een manier om hun identiteit te manifesteren. Ik bén metal. Niet: ik vind bepaalde nummers, van bepaalde bands, die men metal noemt, goed. Dat laatste zou een betere omschrijving van de werkelijkheid zijn. Mensen gebruiken zo'n genre instrumenteel. Ik ben nu 'grunge', ik luister dus geen klassieke muziek. Een dogma. Maar ook andersom gebeurt het. Ik ben een nette meneer, ik werk als rechter, ik luister niet naar hiphop. Dat past niet bij 'mijn soort' mensen. Ook irrationeel natuurlijk. Een nette meneer kan best naar 'above the law' ( hiphop) luisteren en hun muziek goed vinden.   De reden is irrationeel, gebaseerd op conventie, maatschappelijke aannames.

labels en genres

Afijn, labels zijn de genres van mensen. Een genre lijkt een logische benadering, maar is het niet. Ook labels lijken functioneel te zijn, handig, logisch. Maar zijn het niet. Er zitten zeer schadelijke kanten aan:

Je bent een heel moeilijk persoon, je bent onbetrouwbaar, je hebt een nare/rare jeugd gehad. We noemen je 'borderline', je maakt deel uit van de familie 'borderline'. Nu bén je dat, je bent vastgeroest, getekend, afgeserveerd. Ik zie persoonlijk niet 'een van de borderliners', ik zie gewoon een heel getroebleerd persoon. Maar ook een uniek persoon ...Die niet te vergelijken is met wie dan ook ...En ook een persoon die in ontwikkeling is.

Het willen categoriseren van mensen doet die mensen geen recht. Het is een eenvoudige manier om mensen snel te rangschikken. Nogmaals, het is appels met peren vergelijken. Mensen met mensen vergelijken, is appels met peren vergelijken. In een grote anonieme samenleving is er alleen geen plek voor de eigenheid van de enkeling. We moeten je snel kunnen rangschikken, zodat je we kunnen gebruiken in het arbeidsproces. Jij bent er ongeveer zo eentje? Dan noemen we je zus/zo en ga je dit/dat traject in. Men probeert je zo in banen te leiden. Dit gebeurt natuurlijk met goede bedoelingen. Maar we weten dat goede bedoelingen erg onderdrukkend kunnen uitwerken. De terreur van goede bedoelingen.

Nayako Sadashi