Film Nova Zembla vervalst geschiedenis

vrijdag, 25 november 2011
Auteur
Govert de Groot

Van de 3D-film Nova Zembla over de epische overwintering van Willem Barentsz en zijn mannen had ik geen hoge verwachting. Objectief kan ik ook niet zijn. Ik ken het verhaal goed en niet iedereen heeft met Nenets 1.000 km langs de kust van de Barentszzee bij min 30º C gereisd en contact gehad met de Samen op Kola.

Ik ben gevoelig voor stereotype IJslandse landschappen. Misschien was het niet haalbaar om op Nova Zembla zelf te filmen. Een radioactieve regisseur Reinout Oerlemans langs de kantlijn is tenslotte niet aan te bevelen en het zou zonde zijn van die mooie Robert de Hoog, die Gerrit de Veer speelt. Maar filmen in Noord-Rusland had toch moeten lukken.
In zijn making off kan Oerlemans niet genoeg superlatieven vinden om het vergelijk te trekken tussen de extreme omstandigheden van het filmen op IJsland en Noord-Canada en de overwintering op Nova Zembla in 1596-1597. Even vergeet hij het verschil in de beschikbare kennis en ervaring toen en nu.

Nu ik de film gezien heb, wordt bevestigd dat het eposverhaal historisch wordt verkracht. Reinoutje heeft waarschijnlijk niet zitten opletten toen Isings’ schoolplaat ‘Het Behouden Huis’ in de klas werd behandeld, maar over ‘Goede en Slechte Tijden’ zitten dromen. Over de kwaliteit van de film laat ik me maar niet uit. Dat hij in plaats van Willem Barentsz Gerrit de Veer als held opvoert en deze een vriendinnetje geeft, de mooie Doutzen Kroes, is zogezegd filmische vrijheid. Barentsz past niet in Oerlemans romantische verhaal. Die heeft al genoeg geografische namen vernoemd gekregen en is inmiddels nagenoeg onbekend. Oerlemans laat niets over van de epische dood van Barentsz die wordt afgeraffeld ten behoeve van een vechtpartij. Na een langdradig toneelspel duikt het reddende schip van De Rijp wel erg snel op.
In de film vaart er in 1596 maar één schip uit. De bemanningslijst klopt ook niet helemaal. En scheurbuik is de spelers ook niet af te zien. IJspegels zien er in mijn baard ook geheel anders uit. Echter, vooral mis ik een prominente rol voor Jan Huygen van Linschoten (ca. 1563-1611), die de basis legde voor de VOC en WIC. 400 jaar geleden, op 8 februari 1611, overleed Van Linschoten te jong.

Het was te verwachten dat Oerlemans aan geschiedvervalsing zou gaan doen. Gerrit de Veer was er tenslotte al mee begonnen, de dichter Hendrik Tollens (1819) ging er - voor eer en glorie van het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden - mee verder en Oerlemans doet er nu een ijsbergje bovenop. Maar de koopmannen van nu, zoals die van Royal Haskoning en Shell, op pad in het Russische noorden, kunnen er niet veel mee.
Natuurlijk was het te verwachten dat mijn stokpaardjes, zoals de ontmoetingen met de inheemse Arctische bevolking, de diefstal van afgodsbeelden, de eerste mensen die de overlevenden in 1597 zien en de Sami-gids, niet in beeld worden gebracht. En over de ijsberen zal ik het maar helemaal niet hebben. Na een koninklijke première draaide de film Licht (1998), waarin in een Almeerse studio een levende ijsbeer de aanval opent, twee weken in de bioscoop. Voor mij is één week Nova Zembla al meer dan genoeg.

Govert de Groot