zaterdag, 17 december 2011
Auteur
Ronald van Haasteren

Grappig, dat voornemen van minister Henk Kamp van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om werklozen op straffe van verlies van uitkering te dwingen desnoods naar de andere kant van het land te verhuizen om maar een baantje te pakken. Dezelfde man die prominent lid is van de partij die vooral voorstander is van een flexibele arbeidsmarkt, met kortlopende contracten, zo min mogelijk ontslagbescherming, zo kort mogelijk durende werkloosheidsuitkeringen en zo min mogelijk houvast. Kamp droomt van de werkende nomade, die footlose door het land zwerft om maar steeds kortdurend aan de slag te kunnen gaan. Het is in feite een pleidooi voor sociale ontworteling. Daarmee schaart Kamp zich in de ideologie van de oude mevrouw Thatcher, die haar zegenrijke strooptocht door Engeland begon met het fameuze statement: There is no such thing as society.
 
Nu is er een categorie werknemers die zo’n ontworteld bestaan al voor lief nemen: arbeidsmigranten. Eigenlijk belichamen zij het neoliberale ideaal van Kamp: om maar betaald werk te vinden, zijn ze bereid om huis, haard en geliefden te verlaten, de vertrouwde sociale omgeving in te ruilen voor een onzeker, hard bestaan in kortdurende, flexibele baantjes, zwervend van hotelkamer naar pension. Alleen begaan die arbeidsmigranten een doodzonde: ze overschrijden tijdens hun zwerftocht wel eens een nationale grens zonder daarvoor de benodigde papieren te hebben. Diezelfde partij van Henk Kamp trekt dan bij voorkeur de gehele staatsmacht uit de kast om deze ‘gelukszoekers’ op te jagen, op te sluiten en het land uit te schoppen. Zoals de vreemdelingenpolitie van Haarlem de afgelopen tijd heeft gedaan: een heuse under cover operatie werd opgezet om een tiental vrouwen met ‘negroïde uiterlijk’ in de val te lokken. Hun misdaad? Zij ruimden de rommel op die drukke tweeverdieners in de ressorten van Bloemendaal en omstreken niet zelf meer willen opruimen omdat dat carrièretechnisch even niet zo goed uitkomt.
 
Wat zou minister Van Bijsterveldt hier trouwens van vinden? U weet wel, die christelijke minister van Onderwijs die vindt dat ouders moeten meer tijd vrijmaken voor de begeleiding van hun schoolgaande kinderen. De opvoeding en de overdracht van waarden en normen moet prioriteit krijgen, desnoods ten koste van werk en andere activiteiten, meende de politica. Het is een vorm van cynisch moralisme waar dit kabinet in grossiert. Aan de ene kant de harde neoliberale variant: regels alles lekker zelf maar. Dus zit Nederland de ene avond achter de studieboeken in het kader van ‘een leven lang leren’ om maar steeds van baan naar baan te kunnen hoppen; de andere avond dienen de ziektekostenverzekeringen onderling vergeleken te worden; de avond daarop staat het vergelijken van de tandartsprijzen en energieleveranciers centraal; een avondje netwerken is uiteraard ook van levensbelang. Aan de andere kant de moralistische gemeenschapsvariant: sporten in het kader van ‘meer bewegen’ om de gezondheidszorg niet met te veel kosten op te zadelen; vervolgens nog even snel vrijwillige mantelzorg organiseren opdat we vooral de ogen niet richten op de geluksmachine die overheid heet; dan uiteraard de kinderen helpen met school en betrokkenheid bij de school vertonen (die zelf alleen maar bezig is met schaalvergroting, rendementsverhoging, efficiencywinst en andere rechtse hobby’s); vervolgens zelf de straatjes schoonvegen omdat de gemeentelijke diensten kapotbezuinigd zijn; en als laatste nog even een lastige hangjongere een coma intrappen omdat we zelf ook al verantwoordelijk zijn voor onze eigen veiligheid.
 
Het is het recept voor een schizofrene maatschappij: u bent verplicht vrij, zelfstandig en verantwoordelijk te zijn, maar wel precies volgens onze normen en regels. En als dat ergens misgaat? Eigen verantwoordelijkheid, dus eigen schuld. Zoek het maar uit. Maar haal het niet in je hoofd om naar de politiek of de overheid te kijken. Zo sloop je bewust en effectief elke vorm van solidariteit en sociale samenhang uit een maatschappij. De Iron Lady kan tevreden zijn over de duivelskinderen die ze in de polder gebaard heeft.

Ronald van Haasteren