donderdag, 19 november 2015
Auteur
Rymke Wiersma

Natuurlijk wist ik al langer dat het niet goed ging, toch was het schrikken, toen een paar maanden geleden dit mailtje binnen kwam: ‘Na meer dan veertig jaar boekverkoop en fijne gesprekken ziet de Rooie Rat zich helaas gedwongen faillissement aan te vragen. Uiteraard zet het collectief achter de Rooie Rat in op een doorstart.’
Boekhandel de Rooie Rat, de oudste en grootste links-politieke boekhandel van Nederland, met een culturele en politieke uitstraling tot ver buiten Utrecht, is niet meer. Pas geleden fietste ik er langs. Twee mannen waren er aan het slopen. Ik zag nog wat zwart en nog wat rood, hier en daar hingen nog een paar stickers: ‘Atoomenergie, nee bedankt’.
De website is (nu ik dit schrijf) nog te bekijken, met aan de zijkant de indrukwekkende lijst met onderwerpen: Anarchisme 393 titels, filosofie 2711, geschiedenis 1745, globalisme 1168, lit. zw. vrouwen 3327, politieke theorie 2334, en zo, op alfabet, vele tientallen items, waaronder zo’n beetje alle landen van de wereld. (V.S. 666 – toeval?)
Tussen literatuur en massamedia staat Marx, een eerbetoon dat ongetwijfeld stamt uit de begintijd van de winkel, die 44 jaar heeft bestaan.
Ik herinner me nog de eerste keer, het zal rond 1973 geweest zijn, dat ik de trap afliep aan de (toen nog) voorkant van het Utrechtse stadhuis. Hoe geweldig ik het vond dat zich juist daar, in die grote kelder een linkse boekwinkel bevond. Vaag zie ik nog de muren voor me, posters met de koppen van Marx en Lenin, en met revolutionaire teksten, foto’s van bevrijdingsstrijd in Zuid Amerika.
Later verhuisde de winkel naar Oude Gracht 65, een mooie grote ruimte. Met de tijd mee en met het wisselen van de mensen die er werkten veranderde het assortiment; van voornamelijk marxistisch werd de blik breder en werden onderwerpen als feminisme en milieu erkend als belangrijk voor links. De laatste twintig jaar kon je er ook uitstekend terecht voor literatuur en filosofie en werd de Rooie Rat door een breed publiek gewaardeerd als ‘de betere boekhandel’. Helaas heeft de winkel het niet kunnen redden. Het kapitalisme, zo scherp geanalyseerd in de talloze boeken die er lagen, deed de winkel uiteindelijk de das om. Na een dappere strijd van een grote groep medewerkers, waarvan altijd maar een enkele betaald kon worden moesten ze het opgeven.
De afscheidsborrel op 3 oktober had iets van het samenzijn na een begrafenis. Met veel korting waren er nog steeds boeken te koop, graag zoveel mogelijk kopen was het devies, want waar gaan die boeken anders terecht komen? Hoeveel zouden er op waarde zijn geschat door de opkoper? Naast de nieuwe boeken was er in de winkel het antiquariaat met nog eens vele duizenden boeken. Ook zag ik honderden verzamelmappen over allerlei voor links belangrijke onderwerpen. Over wat daarmee gebeurd is durf ik nog steeds niet goed na te denken. En of die doorstart er gaat komen? Ik denk het wel, maar er is veel moois verloren gegaan.

Rymke Wiersma